Algemeen

 

Op deze pagina wordt algemene informatie over amateur satellieten geplaatst.

In Electron, het maandblad van de VERON staan regelmatig artikelen over amateursatellieten.

Meestal is dat achtergrond informatie over lopende en komende projecten.

Actuele informatie over satellieten wordt onder de kop “Laatste berichten” op de home pagina van de VHF-commissie weergegeven. Bovenaan deze pagina bij ‘Satelliet nieuws’ zijn deze ook te vinden.


Lunar-Oscar94 / Longjiang 2

In China is onlangs een overzichtsverhaal gepubliceerd over Lunar-OSCAR 94 / Longjiang 2 / DSLWP-B, inclusief foto’s en video’s. Het gehele verhaal, in het Chinees, heb ik via Google translate kunnen vertalen in het Nederlands. Hoewel niet alles even goed vertaald wordt is de strekking van het verhaal zeer goed te volgen.


Geplande ARISS schoolcontacten

In de onderstaande lijst staan aankondiging van geplande ARISS schoolcontacten, voor zover deze in Nederland te ontvangen zijn. Telebridge verbindingen die in onze omgeving te ontvangen zijn komen in deze lijst voor. Waar mogelijk is een datum en tijd genoemd. Omdat de exacte planning bij NASA pas 1 tot 2 weken van tevoren wordt gedaan is van de meeste verbindingen in eerste instantie alleen bekend in welke week een ARISS contact met ISS kan plaatsvinden. Zodra de exacte datum en tijd bekend is wordt deze hier vermeld, en weergegeven in UTC.
Kijk vooral ook op de homepagina onder de kop “Satelliet nieuws” voor de laatste details en de vragen die gesteld gaan worden tijdens een schoolcontact.

De HamTV zender in ISS is sinds 2018 defect. Reparatie van dit systeem kost een aanzienlijke inspanning en planning. De tv unit is intussen in Italie aangekomen, daar volgt reparatie en voordat de gerepareerde unit weer naar ISS mag moet er een veiligheidskeuring worden uitgevoerd. Dit alles betekent dat het HamTV systeem naar verwachting in 2021 weer geactiveerd kan worden.

Sinds de installatie van de ATV zender in ISS is het mogelijk dat er tijdens een schoolcontact van Hamvideo gebruik wordt gemaakt. De astronaut is dan rechtstreeks te volgen. De ATV uitzendingen zijn met behulp van een schotelantenne (1,20 meter of meer) rechtstreeks op 13 cm te ontvangen. Ook via de BATC worden beeld en geluid als internet videostream doorgegeven.

Als gevolg van het corona virus veranderen veel geplande schoolcontacten. Scholen zijn dicht of niet in staat om via video verbindingen de leerlingen in de gelegenheid te stellen hun vragen te stellen. Het komt dan ook regelmatig voor dat geplande schoolcontacten naar een latere datum worden doorgeschoven. Contacten die wel doorgaan en hier in Europa te ontvangen zijn kondig ik in elk geval aan bij de nieuwsberichten op de VHF-UHF startpagina en zo mogelijk ook hier. Bovendien worden alle directe contacten als gevolg van de Corona maatregelen tot eind juni omgezet in telebridge contacten.

Datum Tijd (UTC) School ISS Call
donderdag
17 juni
11:40 Collège Albert Camus
La Norville, FrankrijkUniversité Paris-Saclay
Saint-Aubin, Frankrijk
Thomas Pesquet
KG5FYG
telebridge
via ON4ISS
vrijdag
25 juni
8:34 Ecole publique de Bellême
Bellême, FrankrijkPôle scolaire Igé/Le Gué de la Chaine
Belforêt en Perche, Frankrijk

Ecole de Nocé
Perche en Nocé, Frankrijk

Thomas Pesquet
KG5FYG
telebridge
via ON4ISS
28 juni – 4 juli Jean Alloitteau School
Vinça, Frankrijk
Thomas Pesquet
KG5FYG
telebridge
23-29 aug Carl Fuhlrott-Gymnasium
Wuppertal, Germany
direct
via DN1CFG
11-17 oktober Mary Hare School
Newbury, Engeland
direct
11-17 oktober Ecole Louis Armand
Carquefou, FrankrijkInstitut Universitaire de Technologie
Carquefou, Frankrijk

Collège Les Sables D’Or
Thouare Sur Loire, Frankrijk

direct
via F5KEQ/P

Telebridge verbindingen worden over het algemeen opgezet omdat de betreffende school niet over voldoende ondersteuning door radio zendamateurs en apparatuur kan beschikken. Een andere oorzaak kan zijn dat de school te weinig horizon zicht heeft waardoor de tijd van een mogelijke verbinding erg kort wordt. Telebridge schoolstation verbindingen worden via de telefoon van de school naar NASA gemaakt en vanuit NASA doorverbonden naar een van de door ARISS gekwalificeerde amateur grondstations. Het is dus wel degelijk een echte amateurverbinding, zij het via een omweg. Directe schoolstation verbindingen zijn zoals het woord al zegt verbindingen rechtstreeks tussen ISS en een compleet zendamateur grondstation dat op de betreffende locatie is opgesteld en daar ook door radio zendamateurs wordt bediend.

febr 2021.

Problemen met de ARISS antenne op de Columbus module.

Tijdens een extra ingelaste ruimtewandeling op zaterdag 13 maart, is de antennekabel aan de buitenzijde van de Columbus module gecontroleerd en is de originele kabel weer teruggeplaatst. De testuitzendingen op zondag 14 maart lieten gelukkig weer prima signalen zien. Toch zal er in de toekomst opnieuw aan de antenneaansluiting gewerkt moeten worden om ook het Barthelomeo experiment aan te kunnen sluiten.

Voordat dit gebeurt moet er in elk geval eerst worden uitgeocht wat er met de connectoren op de extra kable precies aan de hand is.

Het eerste onderdeel van een nieuw radio station in het Internationale ruimtestation is geinstalleerd

Op 2 september 2020 heeft het ARISS hardware team laten weten dat de installatie van het eerste onderdeel van een nieuw amateurradio systeem in de Columbus module van ISS is voltooid. De eerste tests zijn inmiddels met succes uitgevoerd. Dit nieuwe radio systeem in ISS bestaat uit een aantal onderdelen. Allereerst is daar een voedingsmodule die zowel in het Russische deel van ISS alsook in de andere delen van ISS bruikbaar is. Het Amerikaanse deel van ISS werkt met 120 volt en het Russische deel werkt met … volt. Het tweede deel vervangt de Erikson radio met de packet module die sinds juli 2000 in de Columbus module aanwezig is. Daarnaast zijn er natuurlijk ook nog de benodigde verbindingskabels en de microfoon. Alles bij elkaar een stevig pakket dat geheel aan alle ruimte qualificaties moet voldoen.

Als eerste test is de crossband repeater van het nieuwe systeem getest. Daarbij is als uplinkfrequentie van 145,99 MHz met FM modulatie gebruikt met een subaudio carrier van 67 Hz. En de downlink frequentie was in hierbij 437,800 MHz. De eerste signale zijn tijdens de test op 2 sept om 01:02 UTC waargenomen. Verdere tests worden in de toekomst vooraf aangekondigd.

Het nieuwe voeding en radio systeem is op 6 maart 2020 aan boord van de Space-X CRS-20 lancering naar het ruimtestation verscheept. Het geheel bestaat uit een Kenwood D710GA zendontvanger die speciaal voor ruimtevaart aangepast en gequaligiceerd is en de voeding die op alle spanningen kan werken die in ISS worden gebruikt. En daarbij horen natuurlijk ook nog de nodige verbindingskabels. Het ontwerp, de ontwikkeling, de productie, het testen en de lancering van het eerste pakket is een project dat inmiddels 5 jaar heeft geduurd en volledig door vrijwilligers van ARISS is uitgevoerd. Voor radiozendamateurs moet dit nieuwe systeem met meer zenvermogen een reeks nieuwe mogelijkheden bieden. Voor ARISS komen daar nog de mogelijkheden voor schoolstation verbindingen bij. Dat zijn onder andere de mogelijkheid voor een crossband repeater, packet radio en de Kenwood VC-H1 slow-scan televisie (SSTV) uitzending.

Een tweede complete pakket is intussen gereed en wordt getest om een ruitequalificatie te verkrijgen. Dit tweede pakket zal na lancering in het Russische deel in ISS worden geinstalleerd. Dit tweede deel biedt onder andere simultaan frequentiegebruik, een voice repeater en packet mogelijkheden. Bovendien biedt een tweede identieke systeem de mogelijkheid om onderdelen uit te wisselen in geval van storingen aan de apparatuur.

Maar dat is nog niet alles. Astronauten en kosmonauten moeten tijdens de training op de grond het gebruik van het radiostation leren kennen. In totaal worden er 10 complete pakketten geproduceerd zodat deze beschikbaar zijn op alle belangrijke trainingscentra voor de ruimtevaarders. Bovendien zijn dit meteen reserve sets voor de toekomst. Toekomstige sets gaan volgens de laatste plannen ook over een L-band uplink beschikken. Deze is reeds in ontwikkeling. Ook met een ruimtevaart versie van de Raspberry-Pi, de ARISS-PI, is inmiddels begonnen. Het idee hierachter is dat ARISS hiermee zonder tussenkomst van de ISS bemanning uitgebreide SSTV uitzendingen kan verzorgen.

ARISS bestaat bijna geheel uit vrijwilligers. Door de ruimhartige bijdragen van ARISS sponsors en vele kleine bijdragen van individuele personen is het voor ARISS mogelijk deze activiteiten te blijven ontplooien. De ARISS.ORG website laat hierover meer informatie zien.

Amateur radio in het Intenationale Ruimtestation (ARISS) bestaat dit jaar alweer 20 jaar en is ontstaan uit een internationale samenwerking van radio amateur verenigingen en ruimtevaart organisaties. Het primaire doel van ARISS is de promotie van wetenschap en techniek, maar ook bij te dragen aan kennis over ruimtevaart, vooral onder studenten en scholieren, door het organiseren van rechtstreekse radiocontacten tussen astronauten in de ruimte en scholieren. Kijk voor meer informatie hierover vooral eens op www.ariss.org want ook Nederlandse scholen kunnen een aanvraag voor een contact indienen.

Geinteresserd in een schoolcontact met ISS? Stuur mail naar PE1KEH (at) Veron.nl

Terug naar boven


Wat zijn amateur satellieten

Amateur satellieten worden over het algemeen in de ruimte gebracht door groepen amateurs die zich verenigd hebben in een werkgroep met een eigen status binnen de amateurwereld. Veelal zijn dit groepen die de overkoepelende naam beginnend met de aanduiding AMSAT gebruiken. Voorbeelden hiervan zijn o.a. AMSAT-DL, AMSAT-IT en ook AMSAT-NL die in 2015 is opgericht. Studenten aan universiteiten zijn veelal betrokken bij het ontwerpen van Cubesats.

Als een amateursatelliet na de lancering eenmaal in zijn baan terecht is gekomen en daadwerkelijk met uitzendingen begonnen is wordt een OSCAR nummer aan de satelliet toegekend. Oscar-0 is een naam voor de maan en Oscar-1 is de bekendste, het is de Russische Sputnik satelliet die in 1961 de wereld verraste.

Ook universiteiten gebruiken tegenwoordig de radiozendamateur wereld om de resultaten van de uitzendingen van hun satelliet te ontvangen. Als tegenprestatie wordt in meerdere gevallen dan ook een amateur transponder in een dergelijke satelliet ondergebracht.

Terug naar boven


Hoe zijn amateur satellieten te gebruiken

In satellieten wordt gebruik gemaakt van alle communicatievormen die een zendamateur tot zijn beschikking heeft. Denk hierbij aan een FM-Relais station, maar ook CW, SSB en vele vormen van digitale comunicatie komen voor. ATV ontvangst is tot nu toe alleen af en toe vanuit ISS beschikbaar. Wel zijn er vergevorderde plannen voor een geostationaire satelliet waar ook ATV onderdeel van kan zijn.

Wat het gebruik van satellieten in de ruimte voor ons als radiozendamateur tot een uitdaging maakt, is het feit dat de satelliet door de ruimte beweegt en niet op één plaats stilstaat, zoals een relaisstation op de grond. Deze beweging bij hoge snelheid heeft twee gevolgen: wij moeten de satelliet met de antenne volgen en er ontstaat de bekende doppler verschuiving. Dopplerverschuiving houdt in dat de frequentie waarop de amateur uitzendt bij de ontvanger in de satelliet op een andere frequentie binnenkomt. En ook de uitzending van de satelliet heeft een verschuiving bij de ontvanger tot gevolg. Hoe hoger de gebruikte frequentie, des te groter is de dopplerverschuiving. Het gevolg is dat de frequentie regelmatig moet worden aangepast.

Ook de stand van de antenne moet worden aangepast aan de beweging van de satelliet. Als we geen rondstralende antenne gebruiken moeten we de antenne op de satelliet blijven richten. Vooral bij hogere frequenties wordt het volgen van de positie van een satelliet moeilijker. We moeten de antenne beter uitrichten. Bovendien moeten we precies weten waar de satelliet zich bevindt. Voor beginners volstaat het om met een rondstralende antenne en een voorversterker voor ontvangst te beginnen. Verder gevorderde radiozendamateurs maken gebruik van horizontaal, verticaal en circulair gepolariseerde antennes.

Terug naar boven


Wat zijn de minimale vereisten voor een satelliet station

Om via een satelliet te werken is het handig om over twee losse apparaten te beschikken: een zender en een ontvanger. De zender en de ontvanger dienen gelijktijdig en onafhankelijk van elkaar in verschillende amateurbanden te werken. Helemaal goed is het als ze beide geschikt zijn voor FM, SSB en CW maar zelfs een dualband protofoon met alleen maar FM modulatie is voldoende om met FM satellieten te beginnen.

Aan de ontvanger worden geen bijzondere eisen gesteld. Een goede ontvanger is vaak voldoende. Een goede ontvanger met een ruisarme voorversterker, direct bij de antenne geplaatst, helpt heel veel om het soms toch wel zwakke signaal uit de ruimte te ontvangen. Dit geldt in steeds sterkere mate als de frequentie, waarop de satelliet uitzendt, hoger wordt.

De signaalsterkte van moderne satellieten varieert van zeer zwak tot behoorlijk sterk. Voor wat de zender betreft is vooral de uitgezonden signaalkwaliteit van belang. Ga uit van de normaal gebruikelijke DX-kwaliteit.

Terug naar boven


Meer satelliet informatie is te vinden op internet

http://www.amsat.org en https://amsat-uk.org
Op deze websites is veel informatie beschikbaar uiteenlopende onderwerpen. De sites zijn zeer omvangrijk en bevatten naast actuele ook veel achtergrond informatie over gelanceerde en te lanceren satellieten. Ook op onderwijsgebied is op deze sites veel informatie beschikbaar.
Op de AMSAT site kun je jezelf bovendien abonneren op het bekende amsat nieuws bulletin en andere interessante nieuwsbronnen. (link: http://www.amsat.org/mailman/listinfo). Wekelijks wordt dan een nieuws bulletin toegezonden met de laatste ontwikkelingen op amateurgebied en satellieten.

Voor real time informatie welke satelliet op dit moment (of straks) overkomt is de deze link heel praktisch. Scrol eerst helemaal naar beneden om daar je eigen locator in te vullen. Vervolgens zie je in het overzicht over hoeveel minuten welke satelliet over komt. Bij ‘Ele’ is de maximale elevatie aangegeven, probeer om te beginnen eerst de wat hogere elevatie hoeken. Klik met de muis op een satelliet in de lijst ‘Satell.’, dan krijg je direct (rechts) de uplink- en downlink frequentie van de betreffende satelliet te zien, inclusief dopplerverschuiving.  Bovenaan staat ‘1 2 3 4 6 8’, waarmee (door er op te klikken) het zoom niveau van de kaart gekozen wordt. Je ziet dan de baan van de geselecteerde satelliet ten opzichte van je locatie. Er is een ‘Help’ bij (bovenaan), gewoon proberen en er mee spelen. Er zijn best wel veel satellieten bij die niet direct interessant zijn om mee te beginnen. Welke dat wel zijn is goed te zien bij http://www.amsat.org/status/

http://ariss.org
Informatie over de zendamateur activiteiten in het ruimtestation ISS. Aanvragen van een schoolstation verbindingen met ISS is ook hier te vinden.

http://www.issfanclub.com
Aankondigingen van uitzendingen via het amateurstation in ISS zijn hier te vinden.

http://www.dk3wn.info
De website van Mike Rupprecht, DK3WN, bevat zeer veel informatie over amateursatellieten. Bovendien is Mike gespecialiseerd in het ontvangen van telemetrie gegevens van satellieten. Zijn website bevat dan ook bijzonder veel software voor het decoderen van telemetriedata, speciaal gemaakt voor diverse satellieten.

http://www.pe0sat.vgnet.nl
De website van Jan v. Gils, PE0SAT, bevat onder andere veel achtergrond informatie over vele satellieten.  Ook is er veel aandacht voor SDR ontvangst en de verwerking van telemetrie gegevens. Software die veelal met een dongle werkt is ook hier te vinden.

http://www.n2yo.com en
http://www.n2yo.com/satellites
Overzicht van nagenoeg alle tot nu toe gelanceerde satellieten. Geeft frequentie up- en downlink informatie en ook de satelliet status.

http://www.ne.jp/asahi/hamradio/je9pel/
Veel satelliet status en software informatie.

Naast deze websites zijn er talloze treffers op internet te vinden als met Google wordt gezocht met een paar trefwoorden zoals ‘satellite’ en ‘telemetry’.

http://space.skyrocket.de/doc_sat/oscar.htm
Overzicht van Oscar en RS nummers. Ocer de meeste satellieten is er tevens achtergrond info te vinden.

Terug naar boven